Natuurnet uw kennismakelaar 

 

Veenmos speelt een sleutelrol in de natuur


06/09/2026 01:00:00

Veenmos is een klein plantje met een uitzonderlijk grote invloed op landschap, waterhuishouding, klimaat en biodiversiteit. Aanleiding voor het bericht is een nieuwe ecosysteemtekening van Jeroen Helmer, gemaakt met Jacob de Bruin van Natuurmonumenten voor de Europese conferentie Power to the Peatlands. De illustratie brengt in beeld hoe veenmos, andere planten, insecten, vogels, reptielen, water en bodem samen één functionerend ecosysteem vormen.

De bijzondere bouw van veenmos verklaart zijn sleutelrol. Naast smalle cellen met bladgroen heeft het grote lege cellen die regenwater opslaan. Ook tussen stengel en blad blijft water hangen. Daardoor kan veenmos twintig tot veertig keer zijn eigen gewicht aan water vasthouden en geleidelijk zijn eigen vochtige omgeving creëren. Oude plantendelen sterven af, maar worden onder natte en zure omstandigheden maar langzaam afgebroken. Nieuwe groei gaat sneller dan de afbraak, waardoor veen zich opstapelt en een sponsachtige structuur ontstaat. Het veen zet in natte winters uit en krimpt in drogere zomers; dit ritme wordt veenademhaling genoemd.

In Nederland komen meer dan dertig soorten veenmos voor. Bultvormende soorten kunnen kussens opbouwen die uiteindelijk meters hoog en kilometers breed worden. Tussen de bulten ontstaan natte slenken en stroompjes; aan de randen liggen overgangszones waar voedselrijker grondwater invloed heeft. De zure, voedselarme omstandigheden vragen om gespecialiseerde aanpassingen. Gagel werkt bijvoorbeeld samen met stikstofbindende bacteriën, heide met schimmels, terwijl zonnedauw en blaasjeskruid voedingsstoffen verkrijgen door kleine dieren te vangen.

Het ontoegankelijke, natte veen biedt grondbroeders bescherming tegen veel grondroofdieren. Ook larven van libellen, haften en kokerjuffers profiteren van visloze veenplassen. Tegelijk is het systeem kwetsbaar. Ontwatering voor landbouw, bosbouw en turfwinning heeft het landschap laten krimpen en dalen. Verdrogend veen breekt af, kleurt het water bruin en veroorzaakt veel CO₂-uitstoot. Volgens het bericht is veenafbraak inmiddels verantwoordelijk voor circa vier procent van de nationale koolstofuitstoot.

Herstel draait vooral om het vasthouden van water en het herstellen van natuurlijke processen. Op enkele plekken zijn na tientallen jaren maatregelen weer positieve signalen zichtbaar, zoals de terugkeer van de kraanvogel. De kernboodschap is dat veenmos niet slechts één soort tussen vele is, maar de levende bouwsteen die het hele hoogveensysteem mogelijk maakt.

https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=35787