Brand in de Hoge Venen legt kwetsbaarheid veengebieden bloot
25/08/2026 01:00:00
De grote natuurbrand in het Belgische Nationaal Park de Hoge Venen liet zien hoe snel verdroogd hoogveen kan omslaan van waterbuffer en koolstofopslag in een moeilijk te bestrijden brandhaard. De brand werd op 14 augustus ontdekt, ongeveer dertig kilometer van de Nederlandse grens. Naar schatting brandde circa 3.000 hectare af. Het was volgens het bericht de grootste Belgische natuurbrand in honderd jaar. De schade treft niet alleen de vegetatie aan het oppervlak, maar ook de veenbodem en het leefgebied van soorten als levendbarende hagedis en adder.
Door de droge zomer waren de bovenste veenlaag en de vegetatie sterk uitgedroogd. Vuur kon zich bovengronds snel door pijpenstrootje en ander droog materiaal verplaatsen en vervolgens in de veenbodem doordringen. Ondergrondse veenbrand kan lang doorsmeulen, onverwacht weer oplaaien en is lastig bereikbaar voor bluswater en materieel. Daardoor is 'onder controle’ niet hetzelfde als volledig gedoofd.
Hoogveen ontstaat zeer langzaam doordat plantenresten in natte, voedselarme omstandigheden nauwelijks verteren. Zo wordt over eeuwen koolstof opgeslagen. Wanneer het veen uitdroogt, verteert of verbrandt, komt een deel van die koolstof alsnog vrij. Een brand veroorzaakt daarom dubbel verlies: zeldzaam leefgebied verdwijnt en een klimaatbuffer verandert in een bron van broeikasgassen. Herstel is geen kwestie van enkele groeiseizoenen. De typische bodemopbouw, hydrologie en soortencombinatie kunnen generaties nodig hebben en mogelijk niet volledig terugkeren.
Voor reptielen is de schaal van de brand bijzonder bedreigend. Wanneer een groot aaneengesloten oppervlak tegelijk verdwijnt, kunnen lokale populaties en veel genetische variatie verloren gaan. Zelfs als vegetatie later herstelt, is herkolonisatie onzeker wanneer overlevende dieren ver weg zitten of verbindingszones ontbreken. De Hoge Venen waren bovendien al verzwakt door historische ontwatering voor turfwinning, landbouw en bosbouw. Herstelprojecten hebben delen opnieuw vernat, maar grote oppervlakken bleven droog en vergrast. Klimaatverandering voegt langere warme en droge perioden toe aan die erfenis.
Het bericht trekt een directe les voor Nederlandse hoogvenen, waarvan nog maar weinig resteert. Eén grote brand kan een aanzienlijk deel van het resterende areaal treffen. Preventie vraagt om herstel van de waterhuishouding, vermindering van brandbare vegetatie waar ecologisch verantwoord, goede bereikbaarheid voor bestrijding en samenwerking tussen overheden, beheerders, natuurorganisaties en inwoners. Bezoekers moeten in droge perioden extra voorzichtig zijn, omdat veel natuurbranden door menselijk handelen beginnen. De fundamentele bescherming blijft vernatting: in een werkelijk natte veenbodem kan vuur niet ondergronds doordringen.
Bron: Brand in de Hoge Venen legt kwetsbaarheid veengebieden bloot
