NATUURNET
      Natuurnet
uw kennismakelaar 



terug naar inhoudsopgave

Predatormodel in natuurgebied Oostvaardersplassen succesvol

12 mei 2006

Door zeer intensieve controle door de boswachters van Staatsbosbeheer is deze winter het predatormodel succesvol toegepast. Bij deze beheermethode, ontwikkeld in samenwerking met wetenschap en beleidsinstanties, wordt in geval van eventueel individueel lijden van grote grazers tijdig ingegrepen waardoor het lijden van dieren wordt voorkomen. In het kader van dit predatormodel is afgelopen winter 80% van de dieren die volgens het zelfregulerend mechanisme van de natuur zouden sterven met het geweer gedood. Vorig jaar bedroeg dat percentage 65%. Door het tijdig ingrijpen geeft Staatsbosbeheer goede invulling aan haar wettelijke zorgplicht voor de grote grazers in natuurgebied Oostvaardersplassen. De rechter was in maart ook deze mening toegedaan.

Binnen de kaders die opgesteld zijn in overleg met dierenartsen en ecologen, hanteert Staatsbosbeheer een verbeterd predatormodel. De boswachters zijn dagelijks in het natuurgebied en door deze intensieve controle worden verzwakte dieren er op tijd uitgehaald. Doordat er afgelopen winter voor het eerst toestemming was om te schieten met een geweer met demper, was het verstoringseffect voor de overige dieren nog veel minder. De grote grazers in het gebied laten natuurlijk gedrag zien wat ze op andere plekken niet kunnen vertonen. De dieren die nu in de Oostvaardersplassen leven, zijn er geboren en zullen er ook sterven. De dieren hebben een leven in vrijheid gehad en Staatsbosbeheer neemt de verantwoordelijkheid voor de zorg voor de dieren en geeft ze een zo goed mogelijke einde. Staatsbosbeheer ziet dit systeem van natuurlijke selectie binnen een populatie dieren als basis voor het welzijn binnen een populatie en het duurzaam voortbestaan van die populatie. De natuurlijke selectie vindt vooral aan het einde van de winter (februari, maart en begin april) plaats.

Natuurlijke aantalsregulatie
De kuddes Heckrunderen, konikpaarden en edelherten in de Oostvaardersplassen lijken op basis van de huidige populatiecijfers van 1 mei 2006 niet verder meer te groeien. Onder de huidige omstandigheden lijkt de verzadigingsdichtheid van het natuurgebied bereikt. Momenteel leven er 2440 grote grazers in het natuurgebied, ten opzichte van 2450 dieren vorig jaar mei. Er treedt klaarblijkelijk natuurlijke aantalsregulatie op door de hoeveelheid beschikbaar voedsel. In grote natuurgebieden is dat een natuurlijk verschijnsel. De aantalsregulatie wordt in grote mate bepaald door de weersomstandigheden in de winter. Ook de mate en de duur van de aanwezigheid van de kolganzen en brandganzen, die het gras zeer kort eten, spelen een belangrijke rol in de aantalsregulatie van de grazers. Dit heeft tot gevolg dat vrouwelijke dieren het eerste jong op latere leeftijd krijgen, terwijl er ook niet meer elk jaar een jong geboren wordt. De natuur regelt dus zichzelf door middel van een natuurlijke geboortebeperking.

Huidige aantallen
Momenteel leven er 2440 grote grazers in het natuurgebied: 370 Heckrunderen, 770 konikpaarden en 1300 edelherten. Vorig jaar mei waren er 440 Heckrunderen, 760 konikpaarden en 1250 edelherten. De natuurlijke sterfte bij de kuddes in de Oostvaardersplassen vindt overwegend plaats in de periode januari tot en met april. De laatste jaren was dit ongeveer 90% van de totale jaarlijkse sterfte. De sterfte van de afgelopen periode (31 december- 1 mei 2006) was als volgt: 171 Heckrunderen (224 in 2005), 185 konikpaarden (129 in 2005) en 236 edelherten (248 in 2005). Het aantal grote grazers is in het gebied, vergeleken met de situatie per 1 mei 2005, afgenomen met 4%. Als er jaarlijks evenveel dieren worden geboren en overleven als dat er sterven, mag men er van uitgaan dat de draagkracht van een gebied op dat moment is bereikt. Het betekent niet dat komende jaren het totaal aantal dieren constant zal zijn. Afhankelijk van het voedselaanbod, het totaal aantal grote grazers, het aantal aanwezige (overwinterende) ganzen en het weer (de strengheid van de winter, neerslag en temperatuur) zullen er jaarlijke fluctuaties optreden in geboorte en sterfte. Hierdoor zal het totaal aantal grazers schommelen rond een langjarig gemiddelde. Uitschieters naar boven en beneden blijven evenwel goed mogelijk. Uit de literatuur is bekend dat de schommelingen in natuurlijke systemen een omvang kunnen krijgen die enkele malen groter is dan de gemiddelde jaarsterfte. De huidige draagkracht van het gebied zal ook altijd onderhevig zijn aan veranderingen. Wanneer de kuddes edelherten en konikpaarden nog verder groeien en de vegetatie zich verder zal ontwikkelen kan dit invloed hebben op de draagkracht van het gebied voor de Heckrunderen. En ding is zeker; draagkracht en omvang van de kudde zullen door de tijd behoorlijk gaan veranderen. Dit is normaal voor grote natuurgebieden als de Oostvaardersplassen. Dit alles duidt er op dat de verschillende soorten steeds meer hun eigen plek in het ecosysteem gaan innemen, en daarmee zorgen voor een verdergaande ontwikkeling van het landschap.

Natuurlijke regulatie
De afname van de groei is door verschillende natuurlijke verschijnselen te verklaren. Allereerst is het een feit dat de beschikbaarheid van de hoeveelheid voedsel bepaalt hoeveel dieren er kunnen leven. In alle (grote) natuurgebieden is dat een normaal verschijnsel. Aan dat evenwicht draagt ook bij dat het aantal geboorten afneemt. Het is een natuurlijk proces dat bij een toenemend aantal dieren het aantal vrouwelijke dieren dat niet meer elk jaar een jong krijgt, ook toeneemt. Deze vorm van geboortebeperking heet dichtheidsafhankelijke regulatie. Ook krijgt een vrouwelijk dier pas op latere leeftijd haar eerste jong. Bovendien komen nu ook dieren op een leeftijd dat ze door ouderdom sterven. Runderen worden in dit natuurgebied gemiddeld tien jaar met uitschieters naar twintig jaar of ouder. De paarden bereiken een gemiddelde leeftijd van 17 jaar en herten van circa 10-11 jaar. De dieren die ruim 20 jaar geleden werden uitgezet, waren vooral jonge dieren. Er waren weinig dieren en volop voedsel, dus de sterfte was heel laag. Nu is die generatie op een leeftijd dat ze van ouderdom sterven. Vrijwel alle dieren die in de Oostvaardersplassen leven, zijn daar geboren.

Zoekt u een adviesbureau? Ga naar de zoekpagina  

terug naar inhoudsopgave of terug naar de homepage van het Natuurnet