NATUURNET
      Natuurnet
uw kennismakelaar 



terug naar inhoudsopgave

Prijsvraag resulteert in contrastrijk landschap met veenmoeras in Brabant

10 sept 2007

De planologische Eo Wijersprijsvraag heeft tot een concreet plan geleid waardoor langs de Brabantse beek de Kleine Beerze een nieuw landschap ontstaat. De Kleine Beerze zal voor een deel worden gedempt en veranderen in een moeras. In het gebied van 1900 ha zal 540 ha grond een nieuwe bestemming krijgen. Vijf boerderijen maken plaats voor natuur. Het landschap wordt veel gevarieerder. Een tentoonstelling van alle ontwerpen voor het beekdal van de Beerze opent op maandag 17 september in het Streekhuis Beerze Reusel te Hilvarenbeek. De Kleine Beerze tussen Vessem en Middelbeers 2

Het gaat om het gebied van 6 x 8 km ten zuiden van de A58 (Tilburg-Eindhoven) tussen Vessem en Middelbeers. Het bestaat nu vooral uit grote, rechte akkers waar de Kleine Beerze als een kanaal doorheen snijdt. De Beerze voert het water naar huidige maatstaven te snel af. Dat leidt tot verdroging van aangrenzende gebieden en het heeft de aanwezige natuur laten verschralen. Bovendien vervuilt het regenwater uit de dorpen en de landbouw nu het schone regen- en kwelwater uit omliggende natuurgebieden. Als inzending voor de zevende Eo Wijersprijsvraag heeft Grontmij een ontwerp voor de Kleine Beerze gemaakt dat leidt tot ingrijpende verbeteringen in dit gebied. De Eo Wijersstichting wilde met de prijsvraag bereiken dat er niet alleen een ontwerp voor landschapsontwikkeling werd gemaakt maar ook een plan voor de uitvoering. Naast Grontmij heeft ook Witteveen+Bos een op uitvoering gericht ontwerp ingediend voor het beekdal van de Beerze. De inzending van Grontmij is overgenomen door het bestuur van de provincie Noord-Brabant en door een aantal betrokken partijen uit het reconstructiegebied Beerze Reusel: Waterschap De Dommel, de gemeenten Eersel en Oirschot en de reconstructiecommissie Beerze Reusel. Deze partijen hebben intussen een intentieverklaring ondertekend om tot uitvoering over te gaan. Het Grontmijplan zal de komende jaren worden uitgevoerd. Het plan kost tot 2018 36 miljoen euro. De opstellers van het winnende plan hebben in korte tijd ook maatschappelijk draagvlak voor hun ontwerp gezocht en gevonden. Daarmee is een plan tot stand gekomen dat kan rekenen op de instemming van landbouwers, bewonersorganisaties en bestuurlijke instanties.

In een toelichting zegt de Brabantse gedeputeerde Paul RŁpp dat de prijsvraag veel in het gebied heeft losgemaakt. 'Ik heb het plan opgenomen in het programma Mooi Brabant van ons nieuwe bestuursakkoord. De uitvoering zal nog heel ingewikkeld worden, ook al is het belangrijk dat Grontmij bij het opstellen alle belanghebbenden heeft betrokken. Nog vůůr het einde van 2007 begiHet plan van Grontmij is winnaar geworden uit een aanbod van dertien inzendingen voor de reconstructie van het Beerzedal. De dertien plannen zijn in de eerste prijsvraagronde beoordeeld door een vakjury van de Eo Wijersstichting onder leiding van de Rijksadviseur voor het Landschap, ir. Dirk Sijmons. Hierbij had de streekjury uit het reconstructiegebied Beerze 3 Reusel een adviserende rol. Deze jury stond onder leiding van Sjef Jonkers, voorzitter van de reconstructiecommissie Beerze Reusel.

De vakjury liet de ontwerpen van Grontmij en Witteveen+Bos doorgaan naar de tweede prijsvraagronde. In die ronde hadden de deelnemers aan de prijsvraag de opdracht hun oorspronkelijke ontwerp uit te werken tot een uitvoerbaar, alomvattend plan. Deze plannen zijn beoordeld door de streekjury, waarbij de vakjury adviseerde.

Het plan
Het waterbeheer door middeleeuwse boeren was de inspiratiebron voor het plan van Grontmij, De Beerze op waterbasis. De boeren verstonden het spel van het vasthouden en bergen van water als de beste, waarbij ze gebruik maakten van ingenieuze aan- en afvoerstelsels. De Beerze op waterbasis formuleert nieuwe regels hoe om te gaan met water, geŽnt op historisch besef. In het plan moet elk deelgebied wat betreft het waterbeheer 'zijn eigen broek ophouden'. De landbouwgebieden, de dorpen en de natuurgebieden van het Beerzeland staan niet langer in verbinding met de beek zodat het water van deze gebieden infiltreert in de bodem. Het deelgebied Molenbroek neemt een centrale plaats in. Hier wordt eerst een dikke zandlaag verwijderd waarna een omvangrijk veenmoeras zal ontstaan. Dit wordt de plek van een voor Nederland unieke veenspons. Het landschap zal bestaan uit verschillende mossoorten, gagelstruwelen, broekbosjes en schraallandjes. Bijna alle weide- en moerasvogels zullen er een leefgebied vinden, evenals de bever. Het veenmoeras wordt alleen gevoed met lokaal regenwater en kwelwater. Even ten zuiden van het veenmoeras wordt de Kleine Beerze gedeeltelijk gedempt. Hier ontstaat een natuurlijke laagte, gevoed met regen- en kwelwater, waardoor de Molenbroek steeds aanvoer krijgt van zuiver water. Het water in het bovenstroomse deel van de Kleine Beerze wordt omgeleid via een ladderstructuur met greppels, houtwallen en laaggelegen hooilanden. In 2030 is er alleen nog maar een druppelende beek, geheel gevoed met regen- en kwelwater uit de omgeving. Naast vele andere deelprojecten houdt het plan in dat bij Vessem het water van het dorp wordt opgevangen in twee nieuwe meanderende waterlopen. Het dorpspark van Vessem krijgt een netwerk van voetpaden en historische kerkenpaden. De financiŽle realisatie van het plan loopt via een groot aantal deelprojecten met diverse fondsen, subsidies, budgetten en vereveningsconstructies. De mogelijkheden van de nieuwe Grondexploitatiewet en de nieuwe Wet ruimtelijke ordening zullen worden benut.

Juryoordeel
De voorzitter van de streekjury, Sjef Jonkers, zei bij de prijsuitreiking in juni dat er 'in een relatief klein stukje Beerzedal een fantastisch mozaÔek van landschappen ontstaat, die op een logische manier met elkaar samenhangen. Brabant wordt meer contrastrijk.' De streekjury was unaniem van mening dat het plan vernieuwend is en volop kansen biedt voor een kwaliteitsimpuls voor het landschap. De jury zag winst voor natuur, water, landschap, cultuurhistorie en samenleving. De jury was lovend over het principe dat elk gebied 'zijn eigen broek ophoudt' waardoor het beeksysteem gevoed wordt met zuiver regen- en kwelwater. De streekjury was blij verrast door de voorgestelde veenspons in Molenbroek. 'De inzenders plaatsen een natuurlijk ecologisch systeem dat vrijwel uit het Nederlandse landschap is verdwenen, terug in het Beerzedal.' De biodiversiteit zal flink toenemen. 5
Het Grontmijplan is in korte tijd opgesteld in overleg met belanghebbenden uit de streek, zowel met bewoners als met bestuurlijke en maatschappelijke organisaties. Daardoor kunnen deze organisaties aan de uitvoering gaan werken met een al ver voorbereid maatschappelijk draagvlak. Meer informatie:
www.eowijersstichting.nl.


Zoekt u een adviesbureau? Ga naar de zoekpagina  

terug naar inhoudsopgave of terug naar de homepage van het Natuurnet